Veel ondernemers die zich in het digitaal productpaspoort verdiepen, stellen uiteindelijk dezelfde vraag: wat gebeurt er nu eigenlijk als ik dit niet regel? Het korte antwoord is dat de verordening zelf voorziet in toezicht en handhaving door de bevoegde autoriteiten in elke EU-lidstaat, maar dat de precieze gevolgen per situatie verschillen. Voor ijzer en staal staat dat bovendien nog niet volledig vast, omdat de gedelegeerde handeling die de verplichtingen voor deze productgroep concreet maakt, nog niet is gepubliceerd.
Wat wel duidelijk is: zodra de verplichting voor een productgroep ingaat, geldt de eis dat een product dat binnen de reikwijdte valt, vergezeld gaat van een geldig paspoort. Ontbreekt dat paspoort, is het onvolledig, of is de QR-datadrager niet aanwezig op of bij het product, dan is dat in beginsel een afwijking van de verordening. Welke stappen een toezichthouder daarbij precies zet, welke hersteltermijnen gelden en welke sancties eventueel volgen, staat beschreven in de verordening en de bijbehorende uitvoeringsregels zelf. Dat is iets anders dan een inschatting vooraf van hoe streng of snel dat in de praktijk zal gaan; die inschatting kunnen en willen wij hier niet geven.
Wat 'niet regelen' in de praktijk kan betekenen
Het begrip is breder dan alleen 'helemaal geen paspoort hebben'. Denk ook aan een paspoort dat wel is aangemaakt maar waarvan de gegevens niet kloppen met het geleverde product, een paspoort dat niet de volledige beoogde looptijd beschikbaar blijft, of een QR-code die wel is afgedrukt maar niet naar de juiste, actuele gegevens verwijst. Elk van die situaties raakt aan een andere verplichting binnen de verordening. Wie wil weten welke gegevens en documenten precies bij welke verplichting horen, vindt dat overzicht per onderwerp in de kennisbank met uitleg per situatie.
Voor wie dit gevolgen kan hebben
De verordening richt de verplichtingen in de eerste plaats op de aanbieder: doorgaans de fabrikant of de importeur die het product voor het eerst op de EU-markt brengt. Maar een ontbrekend of onjuist paspoort kan ook gevolgen hebben voor partijen verderop in de keten, zoals een staalhandel of een verwerkend bedrijf dat het product doorverkoopt of verwerkt. Zij zijn weliswaar niet altijd zelf de aanbieder, maar kunnen er in de praktijk wel mee te maken krijgen: bijvoorbeeld omdat een klant om het paspoort vraagt, omdat een inkoopcontract ernaar verwijst, of omdat een toezichthouder bij een controle vraagt waar het product vandaan komt. Daarom is het voor iedereen in de keten nuttig om te weten welke rol men zelf heeft, en wat daarbij hoort.
Toezicht en de rol van de bevoegde autoriteiten
Het toezicht op de verordening ligt bij de markttoezichtautoriteiten die de lidstaten daarvoor aanwijzen, in samenwerking binnen de EU. In Nederland loopt dat toezicht mede via de bestaande structuren voor markttoezicht en productveiligheid. Deze autoriteiten bepalen zelf, binnen het kader van de verordening, hoe zij controleren en welke stappen zij zetten bij een afwijking. Dat betekent ook dat wij op deze plek geen voorspelling doen over hoe streng, hoe snel of hoe vaak gecontroleerd zal worden. Wie daar zekerheid over wil, kan het beste de officiële tekst van de verordening raadplegen of contact zoeken met de bevoegde toezichthouder of een jurist. Een overzicht van veelgestelde vragen over dit onderwerp staat verzameld op de pagina met antwoorden op vragen die ondernemers vaak stellen.
De samenhang met bestaande verplichtingen
Het digitaal productpaspoort komt niet in de plaats van bestaande regels, maar staat ernaast. CE-markering, bestaande productveiligheidseisen en andere verplichtingen die nu al voor ijzer en staal gelden, blijven onverkort van kracht, los van het paspoort. Een product dat nu al niet aan de geldende regels voldoet, kan dus nu al gevolgen hebben, geheel onafhankelijk van de vraag of het paspoort er al is. Het paspoort voegt een laag toe: het maakt bepaalde gegevens die al ergens vastliggen, digitaal en herleidbaar beschikbaar via één vaste toegang. Hoe die gegevens worden verzameld en waar ze precies vandaan komen, staat toegelicht op de pagina over de herkomst van de gegevens in een paspoort.
Wat u er nu al aan kunt doen
Omdat de startdatum voor ijzer en staal nog niet vaststaat, is er geen reden om overhaast te handelen. Wel is het verstandig om nu al in beeld te brengen welke gegevens over uw producten beschikbaar zijn, wie in uw keten welke rol vervult, en welke documenten straks nodig zijn zodra de verplichting concreet wordt. Dat voorkomt dat u bij het ingaan van de verplichting nog moet beginnen met zoeken. Een eerste indruk van waar u nu staat, krijgt u door de productscan met een paar korte vragen te doorlopen; die geeft direct een indicatie, zonder dat daar een account voor nodig is.
Wilt u breder kijken dan alleen deze vraag over gevolgen, dan vindt u in de kennisbank de overige onderwerpen rond het digitaal productpaspoort, van rollen in de keten tot de samenloop met regels die er al waren. De gratis quick-scan en de kennisbank zijn een goed startpunt om na te gaan wat voor uw bedrijf relevant is, zonder dat u daarvoor eerst jurist moet worden.