Jak udowodnię emisję CO2 na tonę stali?

CBAM liczy się już teraz, produktowe paszporty cyfrowe jeszcze nie

Wykazanie emisji CO₂ na tonę stali odbywa się przez dwa oddzielne tory, a który tor ma zastosowanie zależy od tego, co dzieje się ze stalą. Kto importuje żelazo lub stal z kraju spoza Unii Europejskiej, ma do czynienia z unijnym mechanizmem dostosowania na granicach (CBAM, Rozporządzenie (UE) 2023/956): zawiera już obowiązek obliczenia i raportowania emisji wbudowanych na tonę zgodnie z metodą określoną w tym rozporządzeniu. Kto handluje stalą w obrębie Unii Europejskiej lub ją przetwarza i wkrótce musi dostarczać cyfrowy produktowy paszport na mocy ESPR, czeka na inną metodę: tę dla samego produktowego paszportu, którą dla każdej grupy produktów należy jeszcze ustalić poprzez akt delegowany (artykuł 39 Rozporządzenia (UE) 2024/1781). Nie ma zatem wspólnej metody obliczeniowej, która działałaby jednocześnie dla obu celów — obliczenie w ramach CBAM nie jest automatycznie odpowiednie lub wystarczające dla produktowego paszportu i vice versa.

Dla kogo to ma zastosowanie, a dla kogo nie

CBAM dotyczy importera: ten, kto spoza Unii Europejskiej wprowadza żelazo, stal lub określone produkty pochodne do Unii, ponosi odpowiedzialność za raportowanie emisji wbudowanych. Rozporządzenie skupia się na tej operacji importowej, a nie na stali już wyprodukowanej w Unii Europejskiej ani na stali, która zmienia właściciela w obrębie Unii bez przekroczenia granicy spoza Unii. Dla handlowców stali, przetwórców metali i firm konstruktorskich, które kupują w obrębie Unii Europejskiej, CBAM zwykle nie stanowi zatem stosownych ram dla ich własnych zakupów — chyba że sami są importerami.

Cyfrowy produktowy paszport na mocy ESPR działa inaczej: paszport ten dotyczy samego produktu, niezależnie od miejsca jego produkcji, i ma na celu udostępnianie danych na temat między innymi właściwości środowiskowych przez cały cykl życia produktu dla całego łańcucha — producenta, handlowca, przetwórcy i użytkownika końcowego. Czy i jak emisje CO₂ na tonę będą w nim obligatoryjnie zawarte, i zgodnie z jaką metodą obliczeniową, nie jest jeszcze ustalona; wynika to dopiero z aktu delegowanego dla grupy produktów żelazo i stal.

CBAM działa już teraz, metoda dla paszportu jeszcze nie

W przypadku CBAM obowiązek obliczania i raportowania emisji wbudowanych wynika już z samego rozporządzenia; dokładne zasady obliczeniowe są w nim szczegółowo omówione. W przypadku cyfrowego produktowego paszportu żelaza i stali na mocy ESPR jest inaczej: artykuł 39 określa, że metody testowania, pomiaru i obliczania ustalane są dla każdej grupy produktów, a dla żelaza i stali akt delegowany nie istnieje jeszcze. Dopóki akt ten nie zostanie opublikowany, dla paszportu nie istnieje przepisana metoda wykazania CO₂ na tonę — co nie oznacza, że nic się nie da zrobić, ale oznacza, że brakuje obowiązkowej, zharmonizowanej metody dla paszportu. Gdy akt się pojawi, data i zawartość będą aktualizowane na tej platformie.

Jak wygląda to w praktyce

Kto ma do czynienia z importem żelaza lub stali spoza Unii Europejskiej, najpierw patrzy na samo rozporządzenie CBAM: zawiera ono, które kody towarowe podlegają regulacji i jaką metodę obliczeniową emisji wbudowanych należy zastosować. To tor, w którym konkretne obowiązki już istniejąymi.

Kto handluje lub przetwarza stal w UE i przygotowuje się do produktowego paszportu, powinien rozsądnie dokonać inwentaryzacji dostępnych już danych dotyczących CO₂ — na przykład od producenta, poprzez istniejące deklaracje środowiskowe, lub poprzez dane CBAM, jeśli już są dostępne, ponieważ stal jest importowana. Te dane mogą później służyć jako podstawa, nawet jeśli ostateczna metodologia obliczeniowa paszportu nie jest jeszcze ustalona. Nie ma sensu teraz traktować już jakąś metodę jako ostateczną, ponieważ akt delegowany może ustalić tę metodę w sposób odbiegający od tego, co jest obecnie powszechne. Co ma sens, to organizowanie dostępnych danych w porządku, aby można je było szybko przekonwertować na to, czego paszport wymaga, gdy metodologia zostanie opublikowana.

Podstawa: rozporządzenie CBAM i artykuł 39 ESPR

Obowiązek obliczania emisji wbudowanych na tonę przy imporcie żelaza i stali wynika z Rozporządzenia (UE) 2023/956 (mechanizm dostosowania emisji dwutlenku węgla na granicy). Obowiązek ustalenia dla każdej grupy produktów metody badania, pomiaru i obliczeń dla cyfrowego paszportu produktu wynika z artykułu 39 Rozporządzenia (UE) 2024/1781 (ESPR). Dla żelaza i stali ta ostatnia metoda nie została jeszcze opublikowana; metodologia CBAM znajduje się już w samym rozporządzeniu.

Kto już zajmuje się raportowaniem CO₂ dla stali poprzez import, stosuje rozporządzenie CBAM w celu uzyskania obowiązujących reguł obliczeniowych. Kto przygotowuje się do paszportu produktu, przechowuje istniejące dane dotyczące CO₂ w przejrzystej formie i czeka na akt delegowany — ta strona zostanie zaktualizowana, gdy tylko będzie dostępny.

Na czym opiera się ta informacja

Samo rozporządzenie znajduje się na EUR-Lex. Informujemy o każde stwierdzeniu; nie musisz nam ufać.

Co konkretnie musisz zrobić

Emisja CO₂ na tonę stali jest jedną z liczb, na którą najczęściej napotykają przedsiębiorcy z branży handlu stalą: wszyscy wiedzą, że liczba ta kiedyś stanie się stałą częścią paszportu produktu, ale metoda obliczeniowa, która do tego należy, nie jest jeszcze ustalona. To, co faktycznie już się dzieje, to CBAM: przy imporcie stali z krajów spoza UE emisja CO₂ na tonę jest już pobierana i obliczana, choć w innym celu niż paszport produktu. Te dwie linie — CBAM teraz, paszport później — przebiegają częściowo równolegle i dokładnie tam powstaje zamieszanie.

Czego się od Ciebie oczekuje

Dostarczanie danych CO₂ przy imporcie (CBAM)

W przypadku stali importowanej z spoza UE, zgodnie z Rozporządzeniem (UE) 2023/956 (CBAM), emisja CO₂ wyemitowana podczas produkcji jest zgłaszana i rozliczana finansowo w perspektywie długoterminowej. Dla przedsiębiorstwa zatrudniającego od 10 do 100 pracowników zajmującego się importem stali oznacza to w praktyce, że dane dotyczące embedded emissions są pobierane od dostawcy spoza UE i rejestrowane dla każdej przesyłki. Jest to niezależne od paszportu produktu: CBAM jest instrumentem handlowym na granicy, paszport jest nośnikiem danych produktu podróżującym ze stalą. Czym CBAM znaczy dla importu stali jest zatem osobnym pytaniem, które dotyczy tych samych podstawowych liczb.

Postępowanie zgodnie z metodą obliczeniową po jej ustaleniu

W przypadku samego paszportu produktu, na podstawie artykułu 39 ESPR (Rozporządzenie (UE) 2024/1781), wartości takie jak emisja CO₂ na tonę są określane zgodnie z metodą testowania, pomiaru lub obliczania, którą Komisja Europejska ustala dla każdej grupy produktów. W przypadku stali metoda ta jeszcze nie istnieje. To nie oznacza, że nie ma nic do zrobienia: oznacza to, że przedsiębiorstwo robi dobrze, jeśli już teraz wie, jakie dane leżą u podstaw takiej kalkulacji, aby nie trzeba było ich później rekonstruować. Pomyśl o udziale złomu, o typie procesu w piecu, o pochodzeniu energii. Kto już teraz rejestruje udział złomu w stopiwie, będzie później miał już ważną część pracy obliczeniowej, ponieważ udział złomu jest zmienną kluczową w większości znanych metodyk CO₂ dla stali.

Rozróżnianie między scope 1, 2 i 3

Nawet bez ustalonej metody praktycznie wartościowe jest rozróżnianie między emisjami z własnego procesu produkcji (scope 1 i 2) a emisjami, które już znajdują się w kupowanej stali lub rudzie (scope 3). W przypadku półproduktów podlegających dalszej obróbce, najważniejsze jest pytanie, jaki CO₂ jest już wbudowany w kupowany materiał. Łączy się to z pytaniem, czy pochodzenie rudy jest rejestrowane w paszporcie, ponieważ pochodzenie surowca jest często decydujące dla profilu CO₂ — ruda z procesu w wysokim piecu ma inny skład niż złom w piecu elektycznym.

Utrzymanie możliwości śledzenia danych do źródła

Niezależnie od tego, jaka będzie metoda obliczeniowa, podstawowe liczby muszą wyraźnie pochodzić skądś: z faktury za energię, z rejestru procesów, z oświadczenia dostawcy. Liczba CO₂, której nie można prześledzić do źródła, jest w praktyce nie do utrzymania, gdy klient lub organ nadzoru do niej zapyta.

Gdzie dzieje się źle w praktyce

Kilka sytuacji powraca u przedsiębiorstw zajmujących się tym tematem:

Liczby CBAM są mylone z liczbami paszportu. Importer myśli, że dane CO₂ podane dla CBAM automatycznie odnoszą się również do paszportu produktu. Zakres i cel obu rozporządzeń różnią się, a metoda obliczeniowa dla paszportu nie jest jeszcze ustalona — bezpośrednie przyjęcie liczby CBAM może później okazać się błędną oceną.
Zamiast liczby na przesyłkę lub partię używana jest liczba średnia. Średnia wartość CO₂ za całą roczną produkcję mówi mało o jednej konkretnej cewce lub sztabce stali, podczas gdy paszport będzie oczekiwać danych dla każdego produktu lub partii.
Udział złomu nie jest rejestrowany osobno. Ponieważ złom ma znaczący wpływ na emisję CO₂ na tonę, brakująca lub niedokładna rejestracja udziału złomu jest jedną z najczęściej występujących luk w pliku.
Dostawcy spoza UE nie dostarczają danych źródłowych. Podczas importu czasami otrzymywana jest tylko liczba końcowa bez uzasadnienia. Gdy tylko liczba ta zostanie zweryfikowana, nie ma nic, na co można się powołać.
Czeka się na metodę, zanim cokolwiek zostanie zarejestrowane. Ponieważ delegowana handlowość nie została jeszcze opublikowana, niektóre firmy odkładają całą rejestrację. Oznacza to, że dane podstawowe z okresu przed tą datą będą brakować, gdy metoda faktycznie wejdzie w życie.

Co możesz dokumentować

Przegląd na wysyłkę danych CO₂ podanych w ramach CBAM, w tym źródła pochodzące od dostawcy.
Rejestracja udziału złomu na topnienie lub partię, którą można połączyć z rejestracją udział złomu w stopieniu.
Plik dla każdego dostawcy zawierający typ procesu produkcyjnego (piec wielki, piec elektryczny) i, jeśli jest znany, źródło energii.
Faktury lub rejestry zużycia energii na linii produkcyjnej jako uzasadnienie dla przyszłych obliczeń.
Notatka do każdej partii dotycząca pochodzenia surowca, zgodna z rejestracją pochodzenie rudy żelaza.
Dziennik zmian w procesie produkcji lub źródle energii, dzięki czemu cyfry CO₂ mogą być retrospektywnie powiązane z właściwym okresem.

Gdy Komisja Europejska opublikuje delegowaną handlowość dotyczącą stali na mocy artykułu 39 ESPR, poniżej znajduje się metoda obliczeniowa i data, w której stanie się obowiązkowa.

To nie jest porady prawna. Ta strona zawiera ogólne informacje na temat przepisów, których dotyczy ta platforma. Nie znamy Twojej sytuacji. W razie wątpliwości dotyczących Twojego przypadku skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem nadzoru.

Napisane przy użyciu AI na podstawie źródeł powyżej, sprawdzone przez człowieka dnia 2026-08-22. Coś się nie zgadza? Daj nam znać — korekty mają pierwszeństwo.