moet ik vastleggen waar het ijzererts vandaan komt in het paspoort

Wat u concreet moet doen

Wat er van u wordt verwacht

De ESPR zelf noemt in de artikelen 5 tot en met 7 een reeks categorieën waarop productvereisten gebaseerd kunnen worden, zoals duurzaamheid, hergebruik, recyclebaarheid en CO2-voetafdruk. Herkomst van grondstoffen wordt daar genoemd als mogelijk aandachtspunt bij de prestatie- en informatievereisten, maar welke gegevens voor staal concreet verplicht worden, staat pas vast zodra de gedelegeerde handeling voor deze productgroep is gepubliceerd. Wat dat in de praktijk betekent, is dat een bedrijf van 10 tot 100 medewerkers nu nog niet met zekerheid kan weten of "waar komt dit ijzererts vandaan" straks een verplicht veld in het paspoort wordt.

Productspecifieke uitwerking via een gedelegeerde handeling

Artikel 10 van de ESPR beschrijft wat een digitaal productpaspoort in algemene zin moet kunnen: het moet gegevens op een gestandaardiseerde manier toegankelijk maken, gekoppeld aan een unieke identificatie van het product. Welke gegevens dat precies zijn voor ijzer en staal, wordt per productgroep ingevuld. Voor een handelsonderneming of verwerker betekent dit dat de vraag naar ertsherkomst pas beantwoord kan worden zodra bekend is wat die productspecifieke handeling voor staal voorschrijft. Op welke gegevens komen er in het productpaspoort van staal? staat een overzicht van wat er tot nu toe bekend is over de te verwachten inhoud.

Onderscheid tussen herkomst van erts en herkomst van schroot

In de discussie rond staal en circulariteit wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen primaire grondstof (ertsen) en secundaire grondstof (schroot). Voor het aandeel schroot in een smeltbatch bestaat al meer praktijkervaring met vastlegging, omdat dit raakt aan de CO2-berekening van een product. Een bedrijf dat nu al nadenkt over herkomstregistratie kan zich makkelijker aansluiten bij de manier waarop hoe leg ik het aandeel schroot in de smelt vast? dat beschrijft, ook al is dat een ander gegeven dan de herkomst van ertsen.

Herkomst als onderdeel van een bredere CO2- of ketenclaim

Ook als de herkomst van erts zelf niet als los, verplicht veld terugkomt, kan die informatie relevant worden als onderbouwing van een andere claim, zoals de CO2-uitstoot per ton staal. Een fabrikant die aantoont welke uitstoot aan een bepaalde partij staal hangt, moet daarvoor doorgaans iets zeggen over de gebruikte grondstoffen en het proces. Dat traject wordt beschreven op hoe toon ik de CO2-uitstoot per ton staal aan?. Voor een middelgroot bedrijf betekent dit dat herkomstgegevens praktisch gezien vaak al ergens in de keten worden vastgelegd, ook zonder dat de wet daar nu al een uitdrukkelijke, losse verplichting voor stelt.

Waar het misgaat in de praktijk

Een eerste situatie die vaak voorkomt: een inkoper vraagt de leverancier om een verklaring over de herkomst van het erts, terwijl daarvoor nog geen vastgestelde vorm of verplichting bestaat. Er ontstaat dan een document dat goed bedoeld is, maar niet aansluit op wat het paspoort straks daadwerkelijk zal vragen.

Een tweede situatie: bedrijven verwarren herkomst van erts met herkomst van het halffabricaat zelf (het land waar de bewerking heeft plaatsgevonden). Dat zijn twee verschillende gegevens, met andere gevolgen — het tweede raakt bijvoorbeeld aan CBAM-verplichtingen bij invoer, zoals beschreven op wat betekent CBAM voor de invoer van staal?, terwijl de herkomst van het erts een ander gegeven is dat daar niet automatisch mee samenvalt.

Een derde situatie ontstaat wanneer een fabrikant herkomstgegevens over erts als bedrijfsgevoelig beschouwt en niet wil delen met de handelspartij die het paspoort samenstelt. Dat raakt aan een bredere vraag die los staat van de ESPR-tijdlijn, namelijk welke gegevens sowieso openbaar moeten worden gemaakt en welke niet; die afweging staat beschreven op moet ik bedrijfsgevoelige gegevens over mijn staal openbaar maken?.

Een vierde situatie: een verwerker gaat er ten onrechte van uit dat omdat de norm en staalsoort al zijn vastgelegd, de herkomst van de grondstof daarmee ook impliciet geregeld is. Normvastlegging en herkomstvastlegging zijn twee losse onderwerpen, ook al worden ze soms in één certificaat samengebracht.

Een vijfde, subtielere situatie: een bedrijf legt herkomstinformatie nu al vast in een vorm die niet aansluit bij de gestandaardiseerde, digitale opzet die artikel 10 van de ESPR voor het paspoort vereist, waardoor die informatie later opnieuw verwerkt moet worden.

Wat u kunt vastleggen

• Correspondentie met de fabrikant of importeur waarin gevraagd wordt naar de oorsprong van gebruikte grondstoffen, ook zonder dat daar nu al een vaste vorm voor bestaat.
• Interne notities over welke leveranciers herkomstgegevens al standaard aanleveren en welke niet, zodat dit inzichtelijk is zodra de productspecifieke handeling gepubliceerd wordt.
• Documentatie die al wordt bijgehouden voor het aandeel schroot in de smelt, omdat die vastlegging qua opzet vaak herbruikbaar is voor andere ketengegevens.
• Onderbouwing die gebruikt wordt voor CO2-claims per ton staal, voor zover daarin al iets over de grondstofherkomst is opgenomen.
• Het bestaande keuringscertificaat 3.1, waarin soms al iets over herkomst van materiaal staat vermeld; hoe dat certificaat zich verhoudt tot het toekomstige paspoort staat beschreven op hoe verhoudt een keuringscertificaat 3.1 zich tot het productpaspoort?.
• Een overzicht van wie binnen de eigen organisatie of keten toegang zou moeten krijgen tot herkomstgegevens, zodra die wel verplicht worden; zie ook wie mag welke gegevens uit het productpaspoort inzien?.

Zodra de gedelegeerde handeling voor ijzer en staal is gepubliceerd, wordt hier aangevuld of, en zo ja hoe, de herkomst van erts als apart gegeven in het paspoort moet worden opgenomen.