Volgens welke methode moet ik de waarden voor het paspoort meten?

Wat u concreet moet doen

Wat er van u wordt verwacht

De ESPR regelt in artikel 39 dat waarden die voor het productpaspoort worden gebruikt, moeten steunen op test-, meet- of berekeningsmethoden die betrouwbaar, nauwkeurig en reproduceerbaar zijn. Dat is geen losstaande eis: artikel 39 werkt samen met de artikelen 5 tot en met 7, waarin staat welke prestatie- en informatievereisten per productgroep worden vastgesteld. Voor staal en andere ijzerproducten worden die methoden ingevuld via gedelegeerde handelingen per productgroep — die specifieke methode voor staal ligt er nog niet.

De methode moet betrouwbaar, nauwkeurig en reproduceerbaar zijn

Praktisch betekent dit dat een bedrijf van 10 tot 100 medewerkers niet zomaar een eigen rekenwijze mag hanteren en die als definitief mag presenteren. De verordening vraagt om een methode die door een ander bedrijf, met dezelfde grondstof en hetzelfde proces, tot een vergelijkbare uitkomst zou leiden. Voor een metaalverwerker die bijvoorbeeld het aandeel schroot in de smelt opgeeft, of de CO2-uitstoot per ton staal berekent, is dit reden om niet te vertrouwen op een intern Excel-model zonder onderbouwing, maar op een methode die aansluit bij wat straks in de gedelegeerde handeling wordt vastgelegd. Zie hierover ook hoe u het aandeel schroot in de smelt vastlegt en hoe u de CO2-uitstoot per ton staal aantoont.

De methode volgt uit de productgroep-specifieke uitvoeringsregels

Artikel 5 tot en met 7 ESPR bepalen dat de eisen per productgroep worden uitgewerkt, en artikel 39 sluit daarop aan door te bepalen dat ook de bijbehorende meetmethode per productgroep wordt vastgesteld — niet generiek voor alle producten tegelijk. Voor een staalhandel of constructiebedrijf betekent dit dat de methode die voor bijvoorbeeld meubels of elektronica wordt vastgesteld, niet zonder meer overdraagbaar is naar halffabricaten van ijzer en staal. Er wordt gewacht op een eigen invulling voor deze productgroep, en tot die tijd is er geen wettelijk voorgeschreven rekenwijze om op te steunen.

Bestaande normen kunnen als basis dienen, maar zijn niet automatisch de ESPR-methode

Veel bedrijven werken al met normen zoals EN-normen voor staalsoorten, of met CO2-berekeningen volgens bestaande sectorafspraken. Artikel 39 laat ruimte om aan te sluiten bij erkende normen, maar dat gebeurt pas met zekerheid zodra de gedelegeerde handeling verwijst naar een specifieke norm of testmethode. Voor een bedrijf dat nu al met een certificaat volgens EN 10204 werkt, is het zinvol om te bekijken hoe dat certificaat zich verhoudt tot het toekomstige paspoort — zie hoe een keuringscertificaat 3.1 zich verhoudt tot het productpaspoort. Dat certificaat toont nu al iets aan, maar het is nog niet gezegd of het dezelfde methode dekt die straks voor het paspoort wordt gevraagd.

De methode moet controleerbaar zijn voor derden

Een terugkerend element in artikel 39 is dat de gebruikte methode invulling geeft aan de mogelijkheid tot controle: een waarde in het paspoort moet naspeurbaar zijn tot de manier waarop die is bepaald. Voor een bedrijf van deze omvang betekent dit dat niet alleen de uitkomst (een getal) wordt vastgelegd, maar ook hoe dat getal is ontstaan: welke meetapparatuur, welke steekproef, welke berekeningsformule. Wie moet nagaan wie die onderliggende gegevens mag inzien, leest daarover meer bij wie welke gegevens uit het productpaspoort mag inzien.

Waar het misgaat in de praktijk

Een eerste situatie die vaak terugkomt: een bedrijf gebruikt een interne rekenmethode voor CO2-uitstoot die is opgebouwd voor een ander doel (bijvoorbeeld een klantrapportage), en past die methode één-op-één toe op het paspoort zonder te toetsen of die aansluit bij wat de ESPR-methode straks vraagt.

Een tweede: een leverancier van legeringen levert waarden aan zonder te vermelden welke testmethode daarbij is gebruikt, waardoor de ontvanger een getal krijgt dat niet herleidbaar is. Dat raakt ook de vraag welke legeringselementen gemeld moeten worden — een gemeld percentage zonder methode is moeilijk te verifiëren.

Een derde situatie: een bedrijf verwart de norm waarmee de staalsoort is aangeduid met de methode waarmee een prestatiewaarde (zoals recyclebaarheid) is bepaald. Dit zijn twee verschillende dingen — de norm zegt iets over het soort staal, de methode zegt iets over hoe een eigenschap is gemeten. Wie dit uit elkaar wil houden, kan dit vergelijken met hoe staalsoort en norm worden vastgelegd tegenover hoe recyclebaarheid wordt aangetoond.

Een vierde: een bedrijf wacht de definitieve methode niet af en publiceert alvast waarden op basis van een aanname, zonder dat die aanname als zodanig herkenbaar wordt gemaakt. Zodra de gedelegeerde handeling verschijnt, kan dit tot een nodige aanpassing van al gepubliceerde paspoorten leiden.

Een vijfde: een bedrijf gaat ervan uit dat de meetmethode voor het paspoort dezelfde is als de methode die voor CBAM-rapportage wordt gebruikt. Beide regelingen kennen eigen definities en berekeningswijzen; wie dat wil vergelijken, vindt meer over die andere regeling bij wat CBAM betekent voor de invoer van staal.

Wat u kunt vastleggen

• Een overzicht van welke waarden nu al worden gemeten of berekend, en volgens welke methode dat gebeurt (intern protocol, norm, certificaat).
• De bronverwijzing bij elke waarde: welk testrapport, welke steekproef, welke berekeningsformule aan de basis ligt.
• Een aantekening bij elke waarde die nog niet volgens een vastgestelde ESPR-methode is bepaald, zodat deze later makkelijk is terug te vinden en aan te passen.
• Correspondentie met toeleveranciers over de methode waarmee zij hun waarden (bijvoorbeeld legeringspercentages of schrootaandeel) hebben bepaald.
• Een vergelijking tussen bestaande certificaten (zoals 3.1-keuringscertificaten) en de gegevens die het paspoort straks vraagt, zodat duidelijk is welk deel al gedekt is en welk deel nog ontbreekt.
• Een logboek van wijzigingen in meetmethoden, zodat bij een latere controle duidelijk is welke methode op welk moment is gebruikt.